التهاب مزمن لثه یکی از مشکلات شایع اما نادیده گرفتهشدهی دهان و دندان است که در صورت بیتوجهی منجر به تحلیل لثه، لق شدن دندانها و حتی از دست دادن آنها میشودُ این بیماری اغلب بدون درد شروع میشود، اما با گذر زمان علائمی مانند خونریزی هنگام مسواک زدن، بوی بد دهان و قرمزی لثهها بروز میکندُ آیا این علائم را باید جدی گرفت؟ در این مطلب به بررسی علل، علائم و روشهای پیشگیری و درمان التهاب مزمن لثه میپردازیم.
التهاب مزمن لثه (بیماری پریودنتیت) چیست؟
پریودنتیت بیماری است که موجب تخریب برگشت ناپذیر دندان های نگه دارنده استخوان و لثه می شود و در صورت عدم درمان، منجر به افتادن دندان ها می شودُ بیماری لثه مزمن به طور متوسط 10 تا 15٪ از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار می دهد.
شیوع بیماری پریودنتیت یا التهاب مزمن لثه با افزایش سن نیز افزایش می یابد و برای بیشتر افراد، این بیماری پیش از شروع از دست دادن دندان به آرامی طی یک دوره 20 تا 30 ساله پیش می رودُ بیماری التهاب مزمن لثه در این دوره 20 تا 30 ساله کاملا بدون درد است و بسیاری از افراد در این مدت نمی دانند که به این بیماری مبتلا هستند.
بنابراین جهت تشخیص و شروع هر چه زودتر بیماری، مراجعه به دندانپزشک امری ضروری و لازم است.
علائم بیماری التهاب لثه
علائم بیماری لثه عبارتند از:
- بوی بد دهان
- لثه های قرمز یا متورم
- خونریزی لثه
- درد در لثه هنگام جویدن
- دندان های با فاصله
- دندان های حساس
انواع بیماری پریودنتال
بیماری پریودنتال خود را به طرق مختلف نشان می دهد که همه آنها نیاز به مداخله زودهنگام توسط پریودنتیست و سایر متخصصان بهداشت دهان و دندان دارند، درمان زود هنگام منجر به پیش آگهی و نتایج درمانی بسیار بهتری خواهد شد.
ژنژیویت
ژنژیویت خفیف ترین و شایع ترین شکل بیماری پریودنتال است، مشخصه آن التهاب لثه بدون درگیری ساختارهای استخوانی نگهدارنده دندان است، اگر در مراحل اولیه درمان شود، ژنژیویت کاملا قابل برگشت است.
ژنژیویت با ترکیبی از مراقبت های خانگی دقیق و تمیز کردن حرفه ای درمان می شود و دندانپزشک برای برداشتن پلاک و جرم که عوامل ایجاد کننده التهاب هستند، روت پلنینگ و جرم گیری عمیق را انجام میدهد.
بیماری مزمن پریودنتال
پریودنتیت مزمن بیشتر در افراد بالای ۴۰ سال دیده میشود و با التهاب لثه و تحلیل غیرقابل برگشت استخوان همراه است، هدف درمان، توقف پیشرفت بیماری است، ابتدا آموزش بهداشت دهان و مراقبتهای خانگی انجام میشود، سپس با جرمگیری و پاکسازی عمیق، پلاک و عفونت پاکتها حذف میگردد.
درمانهای ضد میکروبی و در مواردی جراحی کاهش پاکت یا پیوند بافت و لیزردرمانی برای تقویت استخوان و بهبود ظاهر دهان به کار میروند.
بیماری پریودنتال مربوط به شرایط سیستمیک
بسیاری از بیماری های سیستمیک باعث ایجاد یا بدتر شدن اثرات بیماری پریودنتال میشوندُ از جمله شایع ترین آنها بیماری قلبی، دیابت و بیماری های تنفسی است که در این موارد، بیمار به بیماری پریودنتال تهاجمی مبتلا میشود، حتی اگر بهداشت دهان و دندان را عالی رعایت کند و پلاک و جرم کمی مشهود باشد.
در ابتدا، شرایط پزشکی که باعث شروع بیماری پریودنتال شده است باید کنترل شود و سپس پریودنتیست می تواند بیماری را با استفاده از تمام امکانات درمانی ذکر شده در بالا درمان کند.
بیماری پریودنتال نکروز کننده
در حالی که نادر است، این شکل از بیماری پریودنتال بسیار تهاجمی است و به طور کلی بر افرادی که از HIV، سرکوب سیستم ایمنی رنج می برند، افراد دارای سوء تغذیه، استرس مزمن یا افراد سیگاری تأثیر می گذارد.
این شکل تهاجمی بیماری باعث از بین رفتن سریع استخوان و نکروز (تخریب) بافت می شود و از آنجایی که ممکن است با HIV یا یک بیماری جدی دیگر مرتبط باشد، پریودنتیست دست در دست پزشک معالج برای ایجاد یک برنامه درمانی کار می کند، جرم گیری، ریشه زنی، آنتی بیوتیک ها، دهان شویه های دارویی و داروهای قارچ کش همگی برای درمان این نوع بیماری استفاده می شوند.
چه عواملی باعث ایجاد التهاب مزمن لثه می شود؟
عوامل متعددی باعث ایجاد التهاب مزمن لثه میشوند، در ادامه به این عوامل اشاره میشود:
- عدم مسواک زدن، نخ دندان نکشیدن و تمیز نکردن زبان باعث تجمع پلاک باکتریایی و تشکیل جرم میشود.
- تجمع طولانیمدت پلاک و سخت شدن آن به صورت جرم، عامل اصلی التهاب مزمن لثه است.
- مصرف دخانیات باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن، کاهش خونرسانی به لثهها و افزایش خطر ابتلا به پریودنتیت میشود.
- سطح بالای قند خون باعث اختلال در ترمیم بافتها و افزایش التهاب لثه میشود.
- نوسانات هورمونی میتوانند حساسیت لثهها را افزایش دهند و باعث التهاب مزمن شوند.
- برخی افراد بهطور ژنتیکی مستعد ابتلا به بیماریهای لثه هستند.
- استرس باعث تضعیف دفاع بدن در برابر عفونتهای دهانی میشود.
- رژیم غذایی ضعیف، مخصوصا کمبود ویتامینهای ضروری، توان بدن برای مبارزه با عفونتها را کاهش میدهد.
- برخی داروها مانند داروهای ضد تشنج، ضد فشار خون یا داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی میتوانند باعث تورم لثه شوند.
- نواحی غیرقابل دسترس برای تمیز کردن، محل مناسبی برای تجمع پلاک هستند.
- کاهش بزاق باعث کاهش شستوشوی طبیعی باکتریها و تسریع التهاب میشود.
- بیماریهای سیستمیک مانند HIV، سرطانها سیستم ایمنی را تضعیف کرده و خطر ابتلا به التهاب مزمن لثه را افزایش میدهند.
بیماری التهاب لثه چگونه درمان می شود؟
درمان بیماری التهاب لثه (ژنژیویت) به میزان پیشرفت بیماری، علتهای زمینهای و وضعیت کلی سلامت دهان بستگی دارد و هدف اصلی درمان، توقف روند التهاب، حذف پلاک و جرم، و بازگرداندن سلامت لثههاست، در ادامه، مراحل درمان به صورت کامل توضیح داده میشود:
معاینه و تشخیص دقیق توسط پریودنتیست
در ابتدا، دندانپزشک وضعیت لثهها، میزان چسبندگی، عمق پاکتهای لثهای، وجود خونریزی یا تحلیل استخوان را بررسی میکند تا شدت التهاب را تشخیص دهد.
بهبود بهداشت دهان و دندان در منزل
اصلاح رفتارهای بهداشتی اولین و مهمترین گام درمان است که بدین منظور باید موارد زیر رعایت شود:
- مسواک زدن با دقت و حداقل دو بار در روز با مسواک نرم
- استفاده منظم از نخ دندان یا ابزارهای بیندندانی
- استفاده از دهانشویههای آنتیباکتریال مانند کلرهگزیدین
جرمگیری و پاکسازی حرفهای
اگر التهاب به دلیل تجمع جرم زیر خط لثه باشد، جرمگیری سطحی برای حذف پلاک و جرم بالای خط لثه، جرمگیری عمقی برای صاف کردن سطح ریشه دندان و حذف باکتریهای عمیقتر انجام میشود.
تجویز داروهای ضدالتهاب یا آنتیبیوتیکها
در موارد التهاب متوسط تا شدید یا همراه با عفونت لثه، احتمال دارد دهانشویه کلرهگزیدین، ژلهای موضعی حاوی آنتیبیوتیک و قرصهای آنتیبیوتیکی برای موارد شدید تجویز میشوند.
پیگیری
پس از درمان اولیه، مراجعات منظم هر ۳ تا ۶ ماه یکبار برای پاکسازی و بررسی مجدد وضعیت لثهها بسیار مهم است تا از بازگشت التهاب جلوگیری شود.
درمانهای جراحی
اگر التهاب به مرحله پریودنتیت مزمن رسیده باشد و با درمانهای غیرجراحی کنترل نشود، ممکن است روشهای جراحی از قبیل جراحی کاهش پاکت لثهای، پیوند بافت نرم یا استخوان برای بازسازی آسیبها، استفاده از لیزر برای پاکسازی بافتهای عفونی توصیه شود.
چگونه می توان از بروز التهاب مزمن لثه جلوگیری کرد؟
بهداشت دهان و دندان مهم یکی از نکات بسیار مناسب و موثر به منظور جلوگیری از بروز بیماری لثه است و بیشتر افراد دندان های خود را با مسواک تمیز می کنند، اما باید توجه داشت که تمیز کردن بین دندان ها برای جلوگیری از مشکلات لثه مهم تر است، این کار را می توان با نخ دندان و یا برس بین دندان انجام داد و همچنین ویزیت منظم برای ارزیابی سلامت لثه با مراجعه به دندانپزشک بسیار ضروری است، زیرا روند درمان در مراحل اولیه بیماری لثه بسیار ساده تر است.
عوارض التهاب لثه
عوارض التهاب لثه (ژنژیویت) در صورت عدم درمان، میتوانند جدی و گاه جبرانناپذیر باشند:
- خونریزی لثه
- تورم و قرمزی لثه
- بوی بد دهان
- تحلیل لثه
- لق شدن دندانها
- درد هنگام جویدن
- افزایش حساسیت دندانی
- خطر پیشرفت به پریودنتیت
- از دست رفتن دندان
- افزایش خطر بیماریهای قلبی و دیابت
سوالات متداول
افرادی با بهداشت ضعیف دهان، سیگاریها، دیابتیها، و کسانی با سیستم ایمنی ضعیف بیشتر در معرض این بیماری هستند.
در صورت درمان نشدن، التهاب لثه میتواند به پریودنتیت (عفونت شدید لثه) منجر شود و باعث از دست رفتن دندانها شود.
در نهایت…
هدف اصلی از درمان بیماری التهاب لثه، کنترل عفونت است و همزمان با انتخاب هر نوع روش درمان بیمار باید مراقبت های لازم را به کار گیرد، همچنین ممکن است دندانپزشک تغییر رفتارهای خاص مانند ترک سیگار را به عنوان روشی برای بهبود نتایج درمانی فرد پیشنهاد دهد.
